Jak zostaje się deputowanym do Parlamentu Europejskiego?
Deputowani do Parlamentu Europejskiego są wybierani w powszechnych wyborach bezpośrednich zgodnie z systemem proporcjonalnej reprezentacji albo na podstawie regionalnej, jak na przykład we Włoszech, Wielkiej Brytanii oraz Belgii, albo krajowej, tak jak we Francji, Hiszpanii, Austrii, Danii, Luksemburgu i innych krajach, lub według systemu mieszanego (Niemcy).
We wszystkich krajach Unii obowiązują zasady demokracji, w szczególności czynne prawo wyborcze od 18 roku życia, równość pomiędzy mężczyznami a kobietami oraz tajność głosowania. W niektórych państwach członkowskich, jak np. w Belgii, Luksemburgu i Grecji, głosowanie jest obowiązkowe.
Od momentu wejścia w życie w 1993 roku Traktatu z Maastricht, obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej, którzy zamieszkują na terenie innego państwa członkowskiego, mają czynne i bierne prawo wyborcze na terenie tego państwa.
W wyborach w czerwcu 2009 roku wzięło udział około 500 milionów obywateli 27 Krajów Członkowskich.
Skład Parlamentu Europejskiego
Liczbę deputowanych z poszczególnych krajów określają traktaty unijne. W Parlamencie posłowie i posłanki zasiadają według przynależności do poszczególnych grup politycznych, a nie do narodowych delegacji. Parlament obecnie składa się z siedmiu grup politycznych oraz kilku posłów niezależnych. W skład poszczególnych grup politycznych wchodzą deputowani z ponad stu narodowych partii politycznych.
Grupy polityczne
PPE-DE
S&D
ALDE
Verts/ALE
GUE/NGL
ECR
EFD
NI
Niezrzeszeni
Praca deputowanych do Parlamentu Europejskiego
Deputowani do Parlamentu Europejskiego zbierają się raz w miesiącu na tygodniowych sesjach plenarnych w Strasburgu, a dodatkowe dwudniowe sesje odbywają się w Brukseli. Dwa tygodnie w miesiącu zarezerwowane są na obrady komisji parlamentarnych w Brukseli, gdzie łatwiej o kontakt z Komisją i Radą Unii Europejskiej. Sekretariat Parlamentu znajduje się w Luksemburgu.
Pomimo że jego siedziba znajduje się w Strasburgu, Parlament Europejski - z przyczyn historycznych - posiada trzy miejsca pracy: Strasburg, Brukselę i Luksemburg. Trzy Wspólnoty nie powstały w tym samym czasie i miejscu. Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) powołano do życia w Luksemburgu w 1952 roku. Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA, znana również pod nazwą EURATOM) oraz Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) powstały w Brukseli w 1958 roku. Strasburg najpierw został siedzibą Rady Europy, a następnie (w 1952 roku) Parlamentu Europejskiego. Miasto to wybrano jako symbol francusko-niemieckiego pojednania. Spotkanie Rady Europejskiej na szczycie w Edynburgu (1992) oraz Traktat Amsterdamski (1997) potwierdziły lokalizację Parlamentu w tych trzech miejscach.
Tłumaczenia symultaniczne wszystkich debat parlamentarnych i posiedzeń komisji są prowadzone we wszystkich urzędowych językach Unii. Również wszystkie dokumenty parlamentarne są tłumaczone i publikowane we wszystkich językach.
Praca Parlamentu zorganizowana jest w następujący sposób:
- Komisja Europejska przedkłada Parlamentowi propozycję legislacyjną. Odpowiednia komisja parlamentarna (na przykład Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności w przypadku ustaw dotyczących zanieczyszczenia środowiska naturalnego) wyznacza posła-sprawozdawcę, który przygotowuje projekt raportu na temat propozycji przedstawionej przez Komisję Europejską. Również poszczególni posłowie i inne komisje parlamentarne mogą zostać poproszone o wydanie opinii;
- sprawozdawca przedstawia komisji parlamentarnej do dyskusji projekt raportu;
- po rozpatrzeniu zgłoszonych poprawek projekt raportu poddawany jest pod głosowanie komisji;
- grupy polityczne oceniają raport z punktu widzenia ich interesów;
raport jest następnie omawiany na sesji plenarnej Parlamentu, a po wprowadzeniu ewentualnych poprawek poddawany głosowaniu. Przyjęty dokument wyraża stanowisko Parlamentu w danej sprawie.
Procedura ustalenia stanowiska Parlamentu wobec propozycji Komisji może wymagać nawet trzech czytań (tak jak w przypadku procedury współdecydowania).
Obok przyjmowania propozycji ustawowych i budżetu, deputowani do Parlamentu Europejskiego kontrolują też działalność Komisji i Rady Unii Europejskiej poprzez zadawanie ustnych pytań lub zapytań dotyczących bieżących spraw członkom Komisji i Rady na posiedzeniach plenarnych.
Informacje o funkcjonowaniu Parlamentu Europejskiego
"Parlament Europejski reprezentuje "narody państw zespolonych we Wspólnocie Europejskiej" (Traktat Rzymski 1957r). Parlament reprezentuje około 500 milionów obywateli europejskich za pośrednictwem swoich 736 reprezentantów.
Pierwsze bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego odbyły się w czerwcu 1979 roku, zaledwie w 34 lata po zakończeniu II wojny światowej. Obywatele podzielonych niegdyś działaniami wojennymi krajów Europy udali się do urn, aby wybrać członków wspólnego Parlamentu.
Parlament Europejski wywodzi swoją legitymację z bezpośrednich i powszechnych wyborów, które odbywają się, co pięć lat. Liczne traktaty - w szczególności Traktat z Maastricht (1992) i Traktat Amsterdamski (1997) - zwiększyły wpływ i poszerzyły zakres jego uprawnień. Z ciała doradczego Parlament Europejski przekształcił się stopniowo parlament legislacyjny, wyposażony we władzę podobną do tej, jaką mają parlamenty narodowe - stanowi większość praw europejskich, które mają bezpośredni wpływ na życie obywateli państw Unii i jest równorzędnym partnerem Rady Ministrów."
Przewodniczący reprezentuje Parlament na spotkaniach oficjalnych oraz na płaszczyźnie międzynarodowej, przewodniczy posiedzeniom plenarnym, zebraniom Prezydium i Konferencji Przewodniczących.
Obecnym przewodniczącym Parlamentu Europejskiego jest Polak, Jerzy BUZEK z Grupy Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów. Przewodniczący Parlamentu zostaje wybrany na dwa i pół roku.
Prezydium Parlamentu Europejskiego
Prezydium jest organem odpowiedzialnym za politykę budżetową Parlamentu oraz za sprawy administracyjne, organizacyjne i politykę kadrową. Oprócz Przewodniczącego i czternastu Wiceprzewodniczących w jego skład wchodzi pięciu Kwestorów, którzy w charakterze doradczym zajmują się sprawami administracyjnymi i finansowymi odnoszącymi się do deputowanych i ich statutu. Członkowie Prezydium są wybierani na okres dwóch i pół roku.
Konferencja Przewodniczących jest ciałem wykonawczym Parlamentu. W jej skład wchodzą przewodniczący Parlamentu oraz przewodniczący grup politycznych.
Komisje Parlamentarne
W celu przygotowania porządku obrad posiedzeń plenarnych, deputowani biorą udział w pracach 23 stałych komisji.
Oprócz stałych komisji Parlament może także powoływać podkomisje, komisje tymczasowe i komisje śledcze, które zajmują się konkretnymi problemami.
Wspólne komisje parlamentarne utrzymują stosunki z parlamentami krajowymi państw powiązanych z Unią Europejską układami stowarzyszeniowymi.
Delegacje międzyparlamentarne spełniają podobną rolę w odniesieniu do parlamentów wielu pozostałych państw i organizacji międzynarodowych.
Sekretariat
Pracę Parlamentu organizuje sekretariat, kierowany przez sekretarza generalnego. Obecnie sekretarzem generalnym jest Klaus WELLE. W skład stałego personelu sekretariatu wchodzi około 3500 osób. Fakt prowadzenia prac Parlamentu w dwudziestu językach powoduje, że jedna trzecia personelu pracuje w pionie usług językowych (tłumaczenia kabinowe i pisemne). Pomimo utrudnień wynikających z wielojęzyczności oraz trzech różnych miejsc pracy, budżet operacyjny Parlamentu wynosi jedynie 1% całego budżetu Unii Europejskiej, inaczej mówiąc 1,5 euro rocznie na każdego mieszkańca Unii.
Zakres władzy Parlamentu Europejskiego
Tak jak wszystkie parlamenty narodowe Parlament Europejski posiada trzy podstawowe uprawnienia:
- władzę ustawodawczą
- uprawnienia budżetowe
- uprawnienia kontroli władzy wykonawczej
Władza ustawodawcza
Główną procedurą legislacyjną jest procedura współdecydowania (ko-decyzji). Procedura ta w procesie legislacyjnym stawia Parlament Europejski na równi z Radą Unii Europejskiej, ponieważ oba organy zobowiązane są do wspólnego działania. Dzięki procedurze współdecydowania wiele poprawek wnoszonych przez Parlament znajduje odbicie w prawie wspólnotowym, a żaden tekst nie może zostać przyjęty bez formalnej zgody Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej.
Procedura współdecydowania jest obecnie jednym z najważniejszych uprawnień Parlamentu. Znajduje ona zastosowanie w przypadku kwestii dotyczących swobody przepływu siły roboczej, tworzenia rynku wewnętrznego, badań oraz rozwoju technologicznego, ochrony środowiska, ochrony konsumentów, edukacji, kultury oraz ochrony zdrowia. Do ważniejszych osiągnięć Parlamentu należą:
- "Telewizja bez granic" - zakaz transmisji ważniejszych wydarzeń sportowych jedynie w pasmach kodowanych,
- zaostrzenie norm dla materiałów pędnych i olei silnikowych celem ochrony środowiska,
- zaostrzenie przepisów dotyczących pasz dla zwierząt hodowlanych,
- wprowadzenie na opakowaniach papierosów większych i wyraźniejszych ostrzeżeń o szkodliwości palenia,
- wprowadzenie obowiązku ekologicznej utylizacji złomowanych samochodów i obciążenie jej kosztami producentów,
Procedura współdecydowania obejmuje decyzje dotyczące większości zagadnień, jednak w pewnych ważnych dziedzinach, jak np. w sprawach podatków czy dopłat do produkcji rolnej, rola Parlamentu Europejskiego ogranicza się jedynie do wydawania opinii.
Uprawnienia budżetowe
Prawo do współdecydowania o budżecie jest dla Parlamentu Europejskiego ważnym instrumentem wyrażania politycznych priorytetów. W grudniu Parlament uchwala budżet Unii na nadchodzący rok przyznając jej niezbędne środki finansowe. Warunkiem wejścia budżetu w życie jest podpisanie go przez Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego.
W jaki sposób budżet jest finansowany?
Od 1970 roku budżet finansowany jest z własnych źródeł zaakceptowanych przez państwa członkowskie po konsultacji z Parlamentem Europejskim. Wysokość budżetu nie może przekraczać 1,27% produktu narodowego brutto wszystkich państw-członków Unii. Na źródła własne obecnie składają się:
- składki państw członkowskich obliczane na podstawie ich produktu narodowego brutto,
- określony procent podatku od wartości dodanej (VAT) od dóbr i usług w całej Unii,
- opłaty celne pobrane na zewnętrznych granicach Unii,
- inne źródła, między innymi opłaty nakładane na produkty rolne importowane z krajów trzecich.
Uprawnienia w zakresie demokratycznej kontroli
Parlament sprawuje demokratyczną kontrolę nad wszystkimi dziedzinami działalności Unii Europejskiej. Uprawnienie to, pierwotnie obejmujące jedynie ocenę działalności Komisji Europejskiej, zostało rozszerzone na Radę Ministrów - Rade Unii Europejskiej, Radę Europejską oraz ciała odpowiedzialne za politykę zagraniczną i sprawy bezpieczeństwa. Parlament Europejski może powoływać tymczasowe komisje śledcze, co już kilkakrotnie uczynił, między innymi dla zbadania sprawy "choroby szalonych krów" (BSE). Doprowadziło do powołania Europejskiej Agencji Weterynaryjnej w Dublinie. Utworzenie Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) również zawdzięczamy inicjatywie Parlamentu.
Parlament i Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa (WPZiB)
Celem zapoczątkowanej we wczesnych latach 70tych europejskiej współpracy politycznej jest rozszerzenie pola określonej w traktatach unijnych współpracy ekonomiczno-społecznej i wypracowanie wspólnej strategii w dziedzinie polityki zagranicznej. Traktat o Unii Europejskiej przewiduje również utworzenie wspólnej polityki zagranicznej obejmującej zagadnienia bezpieczeństwa. Jeden z jego rozdziałów zatytułowany jest "Założenia wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa". Europejskie Siły Szybkiego Reagowania są pierwszym wspólnym instrumentem polityki bezpieczeństwa.
Rada zasięga opinii Parlamentu Europejskiego w głównych zagadnieniach dotyczących polityki zagranicznej. Parlamentarna Komisja Spraw Zagranicznych, Praw Człowieka, Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony jest w stałym kontakcie z Wysokim Przedstawicielem ds. Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, co zapewnia, że stanowisko Parlamentu brane jest pod uwagę. Urząd Wysokiego Przedstawiciela utworzony został na mocy Traktatu Amsterdamskiego. Pierwszego Wysokiego Przedstawiciela Rada Europejska powołała na szczycie w Kolonii w czerwcu 1999 roku. Został nim Javier Solana.
Parlament Europejski może kierować zapytania do Rady bądź wydawać jej zalecenia. Każdego roku odbywa się także debata oceniająca postępy we wprowadzaniu w życie wspólnej polityki zagranicznej.
Parlament i współpraca w zakresie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
Parlament zwraca szczególna uwagę na kwestie dotyczące wprowadzania w życie polityk budzących powszechne zainteresowanie takich jak: prawo azylowe i imigracyjne, walka z narkomanią oraz zorganizowaną przestępczością.
Parlament jest regularnie pytany o opinie i informowany o kwestiach dotyczących współpracy pomiędzy organami sprawiedliwości i spraw wewnętrznych państw członkowskich Unii. Parlament może kierować pytania do Rady lub formułować w stosunku do niej zalecenia. Parlament przeprowadza także, co roku debatę oceniającą postępy w tych kwestiach.
Parlament i demokratyczna kontrola unii ekonomicznej i monetarnej
Parlamentowi Europejskiemu powierzono ważną funkcję kontroli Europejskiego Banku Centralnego (ECB) jako części europejskiej unii monetarnej.
Bank jest całkowicie niezależny w podejmowaniu decyzji dotyczących polityki monetarnej. Posiada on wyłączną kompetencję w ustanawianiu stóp procentowych i wykorzystywaniu instrumentów monetarnych niezbędnych do utrzymania stabilności euro.
Bank Centralny, choć całkowicie niezależny w zakresie decyzji monetarnych, za całokształt swej działalności odpowiada przed Parlamentem Europejskim, i tylko przed nim. Regulamin obrad Parlamentu jasno definiuje jego rolę w powoływaniu prezesa, zastępcy prezesa i członków zarządu. Po przesłuchaniach przez komisję parlamentarną nominowani kandydaci - zanim zostaną powołani przez Radę - muszą uzyskać akceptację Parlamentu.
Prezes EBC jest zobligowany do przedstawiania corocznych raportów na posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego. Ponadto prezes i inni członkowie zarządu - na życzenie którejkolwiek ze stron - uczestniczą w posiedzeniach Komisji Gospodarczej i Walutowej, która obraduje nie rzadziej niż cztery razy w roku.
Ochrona praw człowieka
Dla przyjęcia do Unii nowych państw członkowskich, zawarcia umów stowarzyszeniowych z krajami nieczłonkowskimi i ratyfikacji porozumień międzynarodowych wymagana jest zgoda Parlamentu Europejskiego. Parlament ma, więc prawo do ratyfikacji lub odrzucenia porozumień międzynarodowych. Pozwala mu to wymagać od państw trzecich poprawy sytuacji w zakresie przestrzegania praw człowieka. Parlament - ze względu na niezadowalającą sytuację w tej dziedzinie - nie zawahał się odrzucić porozumień finansowych z niektórymi krajami, zmuszając je do zwolnienia więźniów politycznych lub do przyjęcia międzynarodowych porozumień dotyczących ochrony praw człowieka.
W 1998 roku Parlament Europejski ustanowił Nagrodę Sacharowa przyznawaną corocznie osobom lub organizacjom wyróżniającym się na polu ochrony praw człowieka. Laureaci tej nagrody często honorowani są następnie pokojową nagrodą Nobla.
Forum międzynarodowe
Znaczne uprawnienia Parlamentu Europejskiego w dziedzinie stosunków międzynarodowych nadają mu znaczenie poważnego międzynarodowego forum. Podczas posiedzeń plenarnych głowy państw nieczłonkowskich bywają często zapraszane na uroczyste posiedzenia.
Również przewodniczący Parlamentu Europejskiego często jest zapraszany do składania oficjalnych wizyty w różnych częściach świata i przedstawienia stanowiska Parlamentu w kwestiach międzynarodowych.
Parlament Europejski głosem obywateli w Europie
Jak skorzystać z prawa do petycji?
Legitymację nadają Parlamentowi bezpośrednie powszechne wybory, w których liczy się glos każdego obywatela.
Każdy mieszkaniec Unii Europejskiej ma prawo zwrócić się do deputowanego do Parlamentu Europejskiego ze swoimi życzeniami i wątpliwościami w sprawach bezpośrednio go dotyczących i leżących w kompetencji Unii.
Mieszkańcy krajów Unii Europejskiej mogą również - indywidualnie lub zbiorowo - korzystać z prawa do petycji i kierować je do przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, w sprawie wchodzącej w zakres działalności Unii i bezpośrednio jej dotyczącej. W tym celu należy pisać na adres:
European Parliament
Committee on Petitions
The Secretariat
Rue Wiertz
B-1047 Brussels
Szczegółowe informacje dotyczące procedury kierowania petycji do Parlamentu Europejskiego w formie elektronicznej są dostępne na serwerze Parlamentu.
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich
Parlament Europejski powołuje także rzecznika praw obywatelskich. Zadaniem rzecznika jest rozpatrywanie skarg składanych przez mieszkańców krajów Unii na działalność instytucji europejskich.
Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich jest Pan P. Nikiforos Diamandouros, były Rzecznik Praw Obywatelskich Grecji. Diamandouros sprawuje swój urząd od 1 kwietnia 2003 roku i na sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego w Strasburgu w styczniu 2009 roku został wybrany na drugą kadencję. Pierwszy Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich został wybrany przez Parlament w 1995 r.
Europejski Rzecznik bada sprawy związane z niewłaściwym administrowaniem. Wiele skarg złożonych w Biurze Europejskiego Rzecznika dotyczy opieszałości administracji, braku przejrzystości lub odmowy dostępu do informacji. Niektóre sprawy dotyczą stosunków pracy między instytucjami europejskimi i ich pracownikami, rekrutacji personelu i prowadzenia konkursów kwalifikacyjnych. Inne sprawy są związane z umowami zawieranymi przez instytucje europejskie z firmami prywatnymi.
1, avenue du President Robert Schuman
BP 403
F-67001 Strasbourg Cedex
Fax. (33) 388 17 90 62
